De Wtp is niet het eindstation: 7 ontwikkelingen die eraan komen

Publicatiedatum: 27 oktober

Veel werkgevers en pensioenuitvoerders richten zich momenteel op één doel: de pensioenregeling vóór 1 januari 2028 aanpassen aan de Wet toekomst pensioenen (Wtp). Dat is begrijpelijk. Maar daarmee is de ontwikkeling binnen en van de Nederlandse pensioenmarkt niet ten einde.

De Wtp maakt pensioenregelingen transparanter, persoonlijker en vooral beter vergelijkbaar. Er ontstaat een markt waarin verschillen steeds makkelijker zichtbaar worden. Dat kan ontwikkelingen in gang zetten die verder gaan dan de stelselwijziging zelf. Wij zien zeven hoofdthema’s en ontwikkelingen.

1. Meer harmonisatie binnen organisaties

Veel werkgevers hebben door fusies, overnames en historische afspraken meerdere pensioenregelingen naast elkaar bestaan. Nu vrijwel alle regelingen premieovereenkomsten worden, verdwijnen veel technische verschillen. Hierdoor wordt het eenvoudiger om bestaande regelingen naast elkaar te leggen en tegelijkertijd moeilijker om grote verschillen tussen groepen werknemers te blijven verklaren. Dat kan een nieuwe harmonisatiebeweging binnen organisaties op gang brengen.

2. Pensioen wordt een echte arbeidsmarktvoorwaarde

Jarenlang was pensioen een moeilijk vergelijkbare arbeidsvoorwaarde. Onder het nieuwe stelsel draait het in essentie steeds vaker om een beperkt aantal herkenbare elementen: hoe hoog is de premie, wie betaalt de premie en hoe hoog is het partnerpensioen? Daardoor wordt pensioen begrijpelijker en beter vergelijkbaar voor werknemers, ondernemingsraden, recruiters en bestuurders.

Werkgevers benchmarken salarissen, leaseauto’s en andere arbeidsvoorwaarden al jaren. Pensioen bleef daarbij vanwege de complexiteit vaak buiten beeld. Dat kan veranderen. Een regeling met een spaarpremie van 22% kan eenvoudiger worden vergeleken met een regeling met een spaarpremie van 14%. Werkgevers zullen hun pensioenregeling daardoor vaker vergelijken met die van concurrenten, terwijl werknemers kritischer zullen kijken naar wat hun werkgever daadwerkelijk voor hun pensioen beschikbaar stelt aan spaarpremie.

Die transparantie zal marktdruk veroorzaken. Werkgevers die duidelijk onder de markt zitten, zullen vaker vragen krijgen over hun pensioenregeling. Werkgevers die juist boven de markt zitten, kunnen kritischer naar hun kostenstructuur gaan kijken. Verschillen die vroeger verscholen gingen achter verschillende pensioensystemen worden zo veel directer zichtbaar.

3. Van pensioenregeling naar pensioenambitie

De discussie over pensioen gaat vaak over de technische kenmerken van de regeling. Nu de verschillen in regelingstechniek door de Wtp afnemen, kan het gesprek verschuiven naar de achterliggende pensioenambitie. Het is belangrijk welke spaarpremie de werkgever beschikbaar stelt, maar net zo belangrijk is de ambitie daarbij in termen van de uiteindelijke pensioenhoogte. Dat is voor het verzekerd partnerpensioen evident omdat dit om een percentage van het pensioengevend loon gaat.

Daarmee verandert ook het gesprek over pensioen als arbeidsvoorwaarde. De vorm van de regeling staat niet langer centraal, maar steeds meer de vraag wat een werkgever met zijn pensioenregeling wil bereiken. De premie, het partnerpensioen en de overige kenmerken van de regeling worden vervolgens middelen om die ambitie vorm te geven.

4. Individueel bijsparen wordt belangrijker

De verschuiving naar pensioenambitie beperkt zich niet tot de werkgever. Ook werknemers zullen nadrukkelijker moeten gaan kijken naar de vraag welk pensioen zij zelf willen bereiken en of de collectieve regeling daarvoor voldoende is. De overgang naar vlakke premies maakt verschillen in premiehoogte en daarmee in mogelijke pensioenuitkomsten beter zichtbaar. Bij een relatief lage premie kan eerder de vraag ontstaan of aanvullende individuele pensioenopbouw noodzakelijk of wenselijk is. Pensioen wordt een combinatie van wat de werkgever faciliteert en wat de werknemer zelf aanvullend opbouwt.

5. Minder binnenlandse, meer buitenlandse aanbieders

Het aantal pensioenfondsen daalt al jaren. Die consolidatie kan na de pensioentransitie verder doorzetten. Als regelingen beter vergelijkbaar worden, worden ook verschillen in kosten, dienstverlening en schaal zichtbaarder. Daarmee kan nadrukkelijker de vraag ontstaan welk zelfstandig bestaansrecht kleinere fondsen op langere termijn nog hebben.

Een vergelijkbare ontwikkeling kan zich voordoen bij verzekeraars en PPI’s die actief zijn op de Nederlandse markt. Minder maatwerk en meer standaardisatie vergroten het belang van schaal. Wanneer het pensioenproduct zelf minder onderscheidend wordt, verschuift de concurrentie steeds meer naar technologie, dienstverlening, uitvoering en prijs.

Meer standaardisatie kan de toetredingsdrempel tot de Nederlandse pensioenmarkt juist verlagen. Waar de markt traditioneel sterk nationaal georganiseerd is, kunnen buitenlandse softwareleveranciers, administratieplatforms en andere dienstverleners gemakkelijker een rol gaan spelen. Als pensioenproducten meer op elkaar gaan lijken, worden technologie, schaal en efficiënte uitvoering immers belangrijkere concurrentiefactoren.

6. Nieuwe vragen rond de verplichtstelling

Nu de premiehoogte een steeds meer onderscheidend element wordt in een pensioenregeling, wordt de vraag relevanter of ook de pensioenuitvoerder verplicht moet worden voorgeschreven. Denkbaar is een nieuw stelsel waarin sociale partners binnen een bedrijfstak de pensioenpremie en andere essentiële kenmerken van de pensioenregeling collectief vaststellen, maar werkgevers meer vrijheid krijgen bij de keuze van de pensioenuitvoerder. Dat zou wel een fundamentele wijziging van het huidige wettelijke stelsel vergen, dat bij verplichtstelling uitgaat van verplichte deelneming in het aangewezen bedrijfstakpensioenfonds.

7. Het fiscale maximum van 30% staat niet voor altijd vast

Met het einde van de pensioentransitie staat de premieontwikkeling niet stil. De fiscaal maximale premie van 30% is geen voor altijd vaststaand percentage. Het wettelijke fiscale kader kent een aanpassingsmechanisme, waardoor het maximum in de toekomst zal wijzigen. Werkgevers die hun pensioenregeling nu tegen of rond het fiscale maximum vormgeven, zullen er dus rekening mee moeten houden dat ook het fiscale speelveld na de Wtp-transitie kan veranderen.